Punktem wyjścia do rozmowy był I Międzynarodowy Festiwal Literatury im. Josepha Conrada, który miał miejsce 2–7 listopada 2009 w Krakowie. W odniesieniu do tego krakowskiego przedsięwzięcia, a przede wszystkim do jednego z paneli dyskusyjnych festiwalu, Ziemkiewicz był pytany o to, czym jest tabu w literaturze i kulturze. Według autora Polactwa tabu to kategoria debaty publicznej, a także ruchomy element wszystkich kultur. Nawiązując zaś do swoich utworów prozatorskich, autor starał się obalić sąd o stabuizowaniu – najbardziej kontrowersyjnej swojej powieści – Ciała obcego.
W dalszej części spotkania Sławomir Iwasiów zadawał pytania o początki pisarstwa Ziemkiewicza związane z literaturą science fiction oraz o szczególne pojmowanie realizmu w rodzimej fantastyce naukowej. Na gruncie polskim – wyjaśniał pisarz – proza fantastyczna była uwikłana w politykę, odnosiła się do ówczesnej rzeczywistości. Realia PRL-u sprawiły, iż ten gatunek stał się substytutem literatury współczesnej (w tym też popularnej), a powstały w latach osiemdziesiątych XX wieku nurt fantastyki socjologiczno-politycznej zawierał w swych narracjach aluzje polityczne i antysystemowe emocje. To zjawisko powstałe z „aberracji danego czasu" – konstatował Ziemkiewicz – było niezwykłe i niepowtarzalne na tle światowego pisarstwa science fiction, wytworzyło także odrębną subkulturę, która, dzięki między innymi konwentom fantastyki zbliżała twórców i czytelników.
Na tle polskiej literatury najnowszej (P. Czapliński, Polska do wymiany), a także tej starszej (J. Szpotański, Caryca i Zierkało) Ziemkiewicz wraz z prowadzącymi dyskutowali o pisarskim przekraczaniu tabu, powinnościach współczesnego pisarza i publicysty, funkcjach literatury, o krytyce i polskim społeczeństwie. Uwagi te nawiązywały także do felietonu Wygonić Gombrowicza Conradem, w którym autor Żywiny zawarł najważniejsze postulaty swojej prozatorskiej twórczości, jak również rozprawiał się z historią PRL-u i elitami III RP. W podsumowaniu, Ziemkiewicz zaproponował słuchaczom model literatury zaangażowanej, która nie opowiada się za opcjami politycznymi, lecz zadaje pytania i poszukuje prawdy.
Kim jest dziennikarz niezależny; czy w Polsce panuje ustrój oligarchiczny; czy literatura powinna angażować się w politykę, czy tylko być oazą moralistów i estetów, to tylko kilka z wielu pytań publiczności, z którymi musiał się zmierzyć Rafał Ziemkiewicz pod koniec spotkania.

Agata Z. Majewska